مقدمه
اولین نکته بسیار مهم اینست که مهارتهای حرکتی کودکان طبق یک جدول زمان بندی دقیق و از پیش تعیین شده رشد نمی کند. به عنوان مثال، بعضی از کودکان در ۹ ماهگی شروع به راه رفتن می کنند. این در حالیست که کودکان دیگر ممکن است تا ۱۵ ماهگی قدم از قدم برنداشته و بعد شروع به راه رفتن کنند. اما باید گفت که هر دو دسته این کودکان در دامنه رشد طبیعی قرار دارند. نکته مهم بعدی اینکه تفاوتهای کوچک در زمان شروع و انجام یک مهارت توسط کودک، معمولا عامل نگران کننده نیستند.
اما تاخیر رشدی چیزی بیش از یک “کندی رشدی” یا “عقب افتادن رشدی” است. تاخیر رشدی به این معنا است که کودک شما دائماً در رشد و ایجاد مهارتهایی که کودکان هم سن او دارند، عقب است. به عنوان مثال، کودکی که تا ۴ ماهگی غلت نمی زند، ممکن است فقط کمی در همین مهارت عقب باشد. اما اگر همین کودک در کنترل سرش نیز مشکل داشته و یا قادر نباشد زمانیکه روی شکم خوابیده، خودش را روی دستانش به بالا بکشد، در بیش از یک مهارت حرکتی عقب افتاده است. مجموعه این علائم نشان دهنده تاخیر رشدی است. اگر شما متوجه این موضوع در کودک خود شده اید، بدانید که روش های مختلفی برای کمک به او وجود دارد.

 

تفاوت بین تاخیر رشدی و ناتوانی رشدی
گاهی اوقات پزشکان و کاردرمانگران این دو اصطلاح را به جای یکدیگر بکار می برند. اولا این دو اصطلاح معادل هم نیستند. ثانیا گاهی اوقات تشخیص تاخیر رشدی، ناتوانی رشدی و دلایل شکل گیری آنها مشکل است.
ناتوانی های رشدی به مواردی اطلاق می شود که کودک عی رغم اینکه می تواند پیشرفت بکند، از یک حدی بزرگتر نشده و رشد نمی کند. این شکل از ناتوانایی ها شبیه ناتوانائیهای یادگیری نبوده اما می‌توانند بر یادگیری کودک تاثیر منفی بگذارند. بعضی از بیماریهایی که می توانند موجب ناتوانایی رشدی شوند عبارتند از سندرم داون، سندرم انگلمن، اوتیسم، طیف اختلالات جنین الکلی و آسیب های مغزی.
تاخیر رشدی متعاقب علل کوتاه مدت ایجاد می شود، مانند تاخیر گفتاری به دنبال فقدان شنوایی ناشی از عفونتهای گوش و یا تاخیر جسمی در اثر بستری شدن طولانی مدت. تاخیر رشدی همچنین می تواند ناشی از علائم اولیه مشکل در یادگیری یا توجه باشد. با وجود اینکه همیشه علت بوجود آورنده تاخیر رشدی مشخص نیست، اما با مداخله زودهنگام غالبا کودکان دارای تاخیر به رشد مطلوب خود می رسند. بعضی از این کودکان زمانیکه به سن مدرسه می رسند، هنوز هم در مهارتهای خاصی دچار تاخیر هستند. در اینگونه موارد، این کودکان واجد شرایط دریافت خدمات آموزش استثنائی می شوند.
اگر کودک با سرعتی که مورد انتظار درمانگر است، پیشرفت نکرد، درمانگر مجددا او را مورد ارزیابی قرار می دهد تا به درک بهتری از شرایط پیش آمده دست پیدا کند. پس از ارزیابیهای به عمل آمده، درمانگر نوع و میزان مداخله لازم برای رفع مشکل پیش آمده را ممکن است تغییر می دهد.

 

۵ حوزه رشد مهارت و تاخیر احتمالی آنها
تاخیر رشدی در یک یا چند حوزه می تواند اتفاق بیوفتد. تاخیر کلی زمانی رخ می دهد که کودک حداقل در دو حوزه زیر دچار تاخیر گردد. مهارتهای کودک در ۵ حوزه رشد می کند:
۱. مهارتهای شناختی (تفکر). این مهارت موجب تفکر، یادگیری و توانایی حل مسئله در کودک می شود. در نوزادان، رشد این مهارت با میزان کنجکاوی او سنجیده می شود. اینکه کودک چطور دنیای اطراف خود را با چشم ها، گوش ها و دستان خویش کشف می کند. در کودکان نوپا، این مهارت شامل یادگیری شمردن، نام رنگها و یادگیری واژگان جدید است.
۲. مهارتهای اجتماعی و هیجانی. این مهارتها موجب می شوند که کودک از توانائی برقراری ارتباط با دیگر افراد برخوردار شود. این مهارتها شامل توانایی بیان و کنترل احساسات نیز می شود. در نوزادان، لبخند زدن به دیگران و صدا در آوردن برای برقراری ارتباط از مصادیق این مهارت است. در کودکان نوپا و پیش دبستانی، این مهارت با کمک گرفتن از دیگران، نشان دادن احساسات و بیان آن و نیز همراه شدن با دیگران خود را نشان می دهد.
۳. مهارتهای گفتار و زبان. این مهارت همان توانایی استفاده و فهم زبان است. در نوزادان، خود را به صورت غان و غون نشان می دهد. در کودکان بزرگتر، این مهارت خود را در قالب فهم زبان و ادای درست و صحیح کلمات (به نحوی که قابل فهم برای دیگران باشد) بروز می دهد.
۴. مهارتهای حرکتی ظریف و درشت. این مهارتها توانایی استفاده از عضلات کوچک (حرکات ظریف انگشتان دست) و عضلات بزرگ (حرکت درشت و بزرگ دست و پا) بدن هستند. نوزادان معمولا از مهارتهای حرکتی ظریف برای گرفتن اشیاء کوچک استفاده می کنند. کودکان نوپا و پیش دبستانی از مهارتهای حرکتی ظریف برای گرفتن لوازم و اسباب مورد نیاز، کار با اشیاء کوچک و نقاشی بهره می گیرند. نوزادان مهارتهای حرکتی درشت را در قالب نشستن، غلت زدن و راه افتادن بروز می دهند. مهارتهای حرکتی درشت کودکان بزرگتر شامل پریدن، دویدن و بالا رفتن از پله می باشد.
۵. فعالیتهای روزمره زندگی. توانایی انجام کارها و تکالیف روزانه مربوط به این دسته از مهارتها است. در کودکان این مهارتها شامل غذا خوردن، لباس پوشیدن، شستشوی خود و حمام کردن است.

 

عوامل ایجاد تاخیر رشدی
علت مشخصی برای تاخیر رشدی وجود ندارد اما بعضی از عوامل خطر ابتلای به آن را افزایش می دهند:
۱. عوارض هنگام تولد. تولد نارس (پیش از موعد)، وزن کم زمان تولد، و نرسیدن اکسیژن کافی در هنگام تولد.
۲. عوامل محیطی. سمیت با سرب، تغذیه ناکافی و نادرست، مواجهه با الکل و دارو پیش از تولد، مشکلات خانوادگی و تروما (مثلا ضربه به سر نوزاد)
۳. دیگر مشکلات پزشکی. عفونت مزمن گوش، مشکلات بینایی، و بیماری، عوارض و آسیب هایی که اثرات عمیق و طولانی مدت روی فعالیتهای روزمره کودک می گذارد.
گاهی اوقات، والدین نگران این موضوع می شوند (و گاهاً به اشتباه خود را ملامت می کنند) که ناخواسته در ایجاد تاخیر رشدی در کودک خود سهیم بوده اند. اینکار اصلاً صحیح نبوده و کمکی به حل مشکل نمی کند. به عنوان مثال، آموزش بیشتر از یک زبان به کودک موجب مشکل گفتاری نمی شود. حال اگر یک مادر این عامل را سبب تاخیر گفتاری کودک خود دانست، بهتر است درمانگر موضوع را برای او توضیح داده و روی روش های درمانی و مداخله ای خود تمرکز کند.

 

ارتباط بین تاخیر رشدی و مشکلات یادگیری و توجه
در بچه های کوچکتر، هرگونه تاخیر در رشد می تواند به عنوان اولین علامت اختلال در یادگیری و توجه کودک تلقی شود. به عنوان مثال، تاخیر گفتار و زبان ممکن است نشان دهنده مشکل یادگیری یا اختلال ارتباطی در کودک باشد. البته تا زمانیکه کودک به مدرسه نرود، نمی توان همیشه به سادگی بین تاخیر رشدی و مسائل توجه و یادگیری او ارتباط منطقی پیدا کرد. در مدرسه معلمین عملکرد کودک را در دروس ریاضی، خواندن و دیکته ارزیابی می کنند. آنها همچنین می ‌توانند توجه و تمرکز کودک در کلاس را مورد قضاوت قرار دهند. در مدرسه نقاط ضعف و قوت کودک با آزمونهای رسمی مشخص می شود. با انجام این آزمونها میتوان مهارت کودک را با هم کلاسی هایش مقایسه کرد. در این مقایسه ها، تفکر و توانایی حل مسئله کودک نیز آشکار می گردد. در نهایت تمام این کارها مشخص می کند که کودک در یادگیری و توجه اختلال دارد یا خیر.
در پایان اینکه اگر در مورد رشد کودک خود نگران هستید، حتما با پزشک (فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان) یا کاردرمانگر مجرب مشورت کنید تا کودک را ارزیابی کرده و در صورت لزوم مداخله زودهنگام را شروع نماید.

2 thoughts on “تاخیر رشدی چیست؟

  1. سعید گفت:

    سلام.خسته نباشید ممنون از مطالب خوبتون.

  2. خلج گفت:

    عالی بود
    استفاده کردیم

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *